Rechtsvormen zonder rechtspersoonlijkheid: eenmanszaak en vof uitgelegd

Als startende ondernemer wil je weten welke juridische vorm het beste bij jouw bedrijf past. In Nederland bestaan rechtsvormen mét en zonder rechtspersoonlijkheid, die verschillen op juridisch en fiscaal vlak. In dit artikel bespreken we de belangrijkste rechtsvormen zonder rechtspersoonlijkheid.

Eenmanszaak en vennootschap onder firma (vof)

Kies je voor een rechtsvorm zonder rechtspersoonlijkheid, dan is jouw bedrijf zelf geen rechtspersoon. Als eigenaar ben je persoonlijk aansprakelijk met je volledige privévermogen voor de schulden van het bedrijf. Dit onderscheidt deze vormen van rechtsvormen met rechtspersoonlijkheid, waarbij het bedrijf als rechtspersoon wordt gezien en je niet persoonlijk aansprakelijk bent. De bekendste rechtsvormen zonder rechtspersoonlijkheid zijn de eenmanszaak, vennootschap onder firma (vof), maatschap en commanditaire vennootschap. Omdat eenmanszaak en vof het meest geschikt zijn voor startende freelancers, behandelen we deze hier nader.

Eenmanszaak

De eenvoudigste rechtsvorm is de eenmanszaak. Je schrijft je bedrijf in bij het Handelsregister van de Kamer van Koophandel en bent dan oprichter, eigenaar en volledig zelfstandig. Een persoon kan maar één eenmanszaak oprichten, maar deze kan meerdere handelsnamen, verschillende activiteiten en nevenvestigingen hebben. De term ‘eenmanszaak’ verwijst alleen naar de rechtsvorm, niet naar het aantal medewerkers. Je kunt dus ook personeel aannemen.

Vennootschap onder firma (vof)

Een vof is een samenwerkingsvorm waarbij twee of meer partners, de ‘vennoten’ of ‘firmanten’, onder een gemeenschappelijke naam een bedrijf runnen. Iedere vennoot brengt geld, goederen of arbeid in. Het geld vormt het ‘afgescheiden vermogen’, dat alleen voor de onderneming mag worden gebruikt. Inschrijving in het Handelsregister van de Kamer van Koophandel is verplicht. Hierin kan ook de bevoegdheidsverdeling worden vastgelegd, die geldt tegenover derden. De vof is niet gebonden aan contracten die door een onbevoegde vennoot zijn afgesloten; die vennoot is persoonlijk aansprakelijk.

Aansprakelijkheid bij eenmanszaak

Als eigenaar van een eenmanszaak ben je met je volledige privévermogen aansprakelijk voor de schulden van je onderneming. Er is geen scheiding tussen privé- en bedrijfsvermogen, waardoor schuldeisers zich ook op je privébezittingen kunnen verhalen. Als je bedrijf failliet gaat, betekent dit dat je persoonlijk failliet kunt gaan.

Aansprakelijkheid bij vof

Ook bij een vof zijn alle vennoten persoonlijk aansprakelijk met hun privévermogen. Als de vof verplichtingen niet nakomt, zijn alle vennoten aansprakelijk, ook als een andere vennoot de verplichting is aangegaan. Bij faillissement van de vof kunnen schuldeisers zich eerst verhalen op het afgescheiden vermogen van de vof. Is dat onvoldoende, dan kunnen zij ook aanspraak maken op het privévermogen van de vennoten. Privé-schulden zijn niet verhaalbaar op het zakelijk vermogen van de vof of het privévermogen van andere vennoten.

Trouwen onder huwelijkse voorwaarden

Als eigenaar van een eenmanszaak of vennoot van een vof is het verstandig om bij het huwelijk afspraken te maken. Trouw je in gemeenschap van goederen, dan is ook je partner financieel aansprakelijk voor de onderneming. Dit voorkom je met huwelijkse voorwaarden. Let erop dat bijvoorbeeld hypotheek en huis op dezelfde persoon staan. Bij een ‘man/vrouw-firma’ (een vof tussen partners) zijn beiden zelfstandig ondernemer met belastingvoordelen, maar ook beiden volledig aansprakelijk met hun privévermogen, waardoor huwelijkse voorwaarden geen effect hebben.

Fiscaal verschil tussen handelsvormen

Het verschil tussen rechtsvormen met en zonder rechtspersoonlijkheid is niet alleen juridisch, maar ook fiscaal. Bij een bv betaal je vennootschapsbelasting, terwijl je bij een eenmanszaak of vof inkomstenbelasting betaalt. De vennootschapsbelasting kent een lager tarief, maar als ondernemer met een eenmanszaak of vof profiteer je van belastingvoordelen. Bij relatief lage winst ben je fiscaal vaak beter af met een eenmanszaak of vof.

Belasting bij eenmanszaak en vof

Word je door de belastingdienst erkend als ondernemer, dan geef je de winst van je onderneming op bij de aangifte inkomstenbelasting. Over deze winst betaal je belasting volgens de tarieven van box 1 (inkomen uit werk en woning). Ondernemers kunnen gebruikmaken van aftrekposten zoals ondernemersaftrek, investeringsaftrek en de mkb-winstvrijstelling. Dit geldt ook voor vennoten van een vof, die elk afzonderlijk inkomstenbelasting betalen over hun winst. Voor de zelfstandigenaftrek moet je voldoen aan het urencriterium en dus een urenregistratie bijhouden.

Verzekeringen voor eenmanszaak en vof

Als zelfstandig ondernemer maak je gebruik van de volksverzekeringen zoals AOW, ANW, AWBZ en AKW. In tegenstelling tot werknemers in loondienst kun je geen beroep doen op de ziektewet, werkloosheidswet (WW) en WIA. Daarom is het verstandig zelf een arbeidsongeschiktheidsverzekering af te sluiten. Daarnaast ben je verplicht een ziektekostenverzekering te hebben en betaal je de inkomensafhankelijke bijdrage Zvw aan de Belastingdienst.

Ontbinding en vereffening van een vof

Als een vennoot uittreedt of overlijdt, wordt de vof volgens de wet ontbonden en volgt vereffening. De vennoten betalen eerst de opeisbare schulden. Daarna krijgen zij hun inbreng terug, in natura of geld. Het restant wordt verdeeld naar ieders winstaandeel en voorschotten worden verrekend. Is er onvoldoende geld om schulden te betalen, dan moeten vennoten bijstorten naar rato van hun aandeel in het verlies. Het voortbestaan van de vof kan worden geregeld in een vennootschapscontract, bijvoorbeeld om het bedrijf voort te zetten als eenmanszaak of met een nieuwe vennoot.

Vennootschapscontract

Een vennootschapscontract is niet verplicht, maar wel aan te raden. Een onderling gemaakte overeenkomst is rechtsgeldig. Een juridisch adviseur, advocaat of accountant kan helpen bij het opstellen. Het contract bevat afspraken over de naam en het doel van de vennootschap, de inbreng van vennoten (geld, arbeid, goederen, goodwill, knowhow) en de verdeling van bevoegdheden, winst en verlies. Bijvoorbeeld dat alle vennoten moeten tekenen bij contracten boven 10.000 euro. Ook zaken als ziekte, vakantiedagen en toetreding van nieuwe vennoten worden geregeld. Ten slotte bevat het vaak een geschillenregeling.

Bedenk goed welke handelsvorm het beste bij je past: een rechtsvorm zonder rechtspersoonlijkheid of een rechtsvorm met rechtspersoonlijkheid.